امروزه، کاربرد روش های بیومهندسی در کارهای عمرانی به دلیل رعایت مسائل محیطی از اولویت های خاص برخوردار است. از جمله می توان به تثبیت سواحل رودخانه ها و شیب های طبیعی از طریق کاشت درخت اشاره کرد. در تحقیق حاضر، تاثیر قطر ریشه درخت بر مقاومت برشی افزوده شده خاک، با آزمایش های برجا بررسی شده است. سی تست برش مستقیم برجا تحت بارهای قائم مختلف با استفاده از سیستم طراحی شده در پ.ح.خ.آ. روی توده طبیعی دارای خاک CL و ریشه درخت بید انجام شد. پارامتر جدیدی به نام «پارامتر قطر ریشه (RDR)» به عنوان شاخص قطر ریشه موجود در ناحیه برشی خاک تعریف و رابطه آن با زاویه اصطکاک داخلی و چسبندگی خاک بررسی گردید. نتایج نشان می دهد که وجود ریشه موجب افزایش چشمگیر در چسبندگی خاک، کاهش اندک در زاویه اصطکاک داخلی خاک، و در مجموع افزایش مقاومت برشی می شود. با افزایش قطر، مقدار افزایش چسبندگی کاهش می یابد و در یک قطر خاص، چسبندگی به ماکزیمم مقدار خود می رسد و برای قطرهای بزرگ تر، پس از اندکی کاهش ثابت می شود. تغییرات زاویه اصطکاک داخلی در مقابل قطر ریشه دقیقا عکس چسبندگی را دارد، به طوری که در قطر ریشه متناظر با چسبندگی حداکثر، به حداقل خود می رسد.

پایدارسازی ترانشه های طبیعی و دامنه های مستعد لغزش از نظر ایمنی شهروندان، حفظ محیط زیست، مهندسی رودخانه و منابع طبیعی حایز اهمیت است. استفاده از ریشه درختان به منظور تقویت توده های خاک از راهکارهای مناسبی است که مورد توجه محققان بسیار قرار گرفته است. در این تحقیق، اثر توأم قطر و تراکم ریشه بر مقاومت برشی خاک مورد بررسی قرار می گیرد. هجده آزمایش برش مستقیم بر جا در خاک دارای ریشه درخت بید(biddow)  انجام و نتایج آن با خاک بدون ریشه مقایسه شد. پارامتر جدیدی به نام «شاخص قطر - تراکم ریشه»(RDDI)  تعریف شد که بازتاب کننده پراکنش قطر و تراکم ریشه در خاک است. نتایج نشان داد که با افزایشRDDI  چسبندگی ظاهری خاک و در نتیجه مقاومت برشی خاک زیاد و بالعکس زاویه اصطکاک داخلی خاک کاهش می یابد، اما از آنجا که میزان این تغییرات قابل ملاحظه نیست در مجموع مقاومت برشی توده مسلح شده به ریشه افزایش می یابد. در پایان به منظور استفاده مهندسان طراح، روابط کاربردی برای محاسبه مقاومت برشی افزوده شده به خاک ارایه شده است.

این آزمایش با هدف بهینه سازی تکثیر تمشک سیاه، به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با عامل نخست شامل ارقام (بی خار معمولی، بی خار اولیه، خاردار زودرس و خاردار میان رس) حاصل از کلکسیون تمشک، عامل دوم قطر قلمة ریشه (2-3 و 3-5 میلی متر) و عامل سوم طول قلمة ریشه (6، 8، 10 و 12 سانتی متر)، در هفت تکرار در اسفند 1395 صورت گرفت. بعد از سه ماه نگهداری قلمه ها در ماسة مرطوب و زیر سایه، صفات ریشه دهی و رشد حاصل از آن اندازه گیری شد. نتایج ریشه دهی قلمة ریشه در ارقام خاردار و بی خار نشان داد که رقم خاردار میان رس، قطر 2-3 میلی متر و طول 12 سانتی متر بیشترین طول ریشه را در گره نزدپاهنگ با میانگین 43/123 میلی متر داشت. ارقام بی خار معمولی و اولیه در طول 12 سانتی متر در هر دو قطر با میانگین 42/71 درصد بیشترین درصد ریشه زایی را دارا بودند و اختلاف معنا داری با سایر تیمارها داشتند. ارقام بی خار در مقایسه با خاردار، به طور معنا داری از درصد زنده مانی (3/77 درصد) بهتری برخوردار بود. درحالی که طول ریشة کمتر (8/51 سانتی متر) و ساقة کوتاه تری (07/46 سانتی متر) داشت. در رقم های بی خار، بیشترین درصد زنده مانی را بی خار معمولی و در بین خاردارها، رقم خاردار زودرس (58/64 درصد) ثبت کرد. نتایج نشان داد که قطر 3-5 میلی متر و طول 10 و 12 سانتی متر تأثیر معنا داری در افزایش ریشه زایی قلمه ها داشت. تفاوت ژنتیکی ارقام و میزان ذخیره مواد غذایی قلمه ها، باید در تکثیر تمشک سیاه با قلمة ریشه مدنظر قرار بگیرد.

گیاه دارویی شیرین بیان با نام علمی Glycyrrhiza glabra از تیره لگومینوز (Fabaceae) می باشد. گلیسیریزین مهم ترین ترکیب شیمیایی در بین ترکیبات موجود در شیرین بیان است که 50 برابر ساکاروز شیرینی دارد. این ماده به عنوان ماده اولیه در داروسازی و در درمان بسیاری از بیماری ها و نیز در صنایع دخانیات، شیرینی سازی و نوشابه سازی مورد استفاده قرار می گیرد. این بررسی به منظور تعیین بهترین زمان برداشت و مناسب ترین قطر ریشه برای به دست آوردن بالاترین میزان گلیسیریزین در این گیاه انجام شد. در سال 1385 ریشه شیرین بیان در چهار تاریخ برداشت (بیستم آبان، آذر، دی و بهمن ماه) و در سه قطر مختلف (کمتر از 1 سانتی متر، 1 تا 2 سانتی متر و بیشتر از 2 سانتی متر) در چهار تکرار از استان گلستان (ایستگاه تحقیقات کشاورزی عراقی محله) جمع آوری گردید. متغیرهای اندازه گیری شده شامل وزن تر و وزن خشک (برای اندازه گیری درصد رطوبت) و میزان گلیسیریزین بود. استخراج گلیسیریزین با متانول و اندازه گیری آن با استفاده کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا صورت گرفت. نتایج نشان داد که کمترین قطر ریشه ها، دارای کمترین درصد رطوبت (46/32 درصد) و بیشترین میزان گلیسیریزین (187/1 درصد) بود. همچنین، ریشه های برداشت شده در دی ماه در مقایسه با زمان های دیگر برداشت، دارای درصد رطوبت کمتر (26/22 درصد) و گلیسیریزین بیشتری (112/1 درصد) بودند.

آنغوزه (Ferula assa- foetida L.) متعلق به شاخه پیدازادان، زیر شاخه نهاندانگان، رده دو لپه ای ها، راسته جدا گلبرگان و تیره چتریان است. این گیاه یک پایه و مونوکارپیک می باشد، به طوری که در طول رویش فقط یک بار، گل می دهد و سپس دوره رویشی آن خاتمه می یابد. ریشه این گیاه شیره ای را در خود ساخته و ذخیره می کند که با تیغ زدن مورد بهره برداری قرار می گیرد. این پژوهش در مراتع آنغوزه منطقه خمروت شهرستان زرند واقع در شمال غرب کرمان به منظور تعیین رابطه بین قطر ریشه و میزان شیره دهی آن و همچنین مطالعه تاثیر دفعات مختلف تیغ زنی ریشه بر میزان استحصال شیره در قالب طرح کاملا تصادفی در پنج تکرار انجام گرفت. نتایج تجزیه واریانس نشان داد قطر ریشه برمیزان شیره استحصال شده در سطح احتمال 1/0 درصد معنی دار است. با افزایش قطر ریشه، میزان شیره استحصال شده نیز افزایش یافت، به طوری که میانگین شیره دهی هر بوته 34/43، 62/48، 26/55، 54/62، 38/72 و 90/85 گرم به ترتیب برای ریشه های دارای قطرهای 5-4، 6-5، 7-6، 8-7، 9-8 و 10-9 سانتی متر بود. همچنین نتایج تجزیه واریانس اثر دفعات تیغ زنی بر میزان شیره استحصال شده نشان می دهد که مقدار شیره استحصال شده، در سطح احتمال 1/0 درصد به طور معنی داری تحت تاثیر دفعات تیغ زنی قرار می گیرد. مقدار شیره تا تیغ زنی مرتبه نهم افزایش و پس از آن به طور معنی داری تا تیغ زنی مرحله 14 کاهش می یابد. توصیه می شود ریشه های قطورتر (به قطر 6 تا 10 سانتی متر) تیغ زده شوند و بقیه برای تولید بذر در مراتع باقی بمانند. همچنین عملکرد تولید شیره تا تیغ زنی مرتبه دهم اقتصادی است و به گیاهان مراتع نیز صدمه وارد نمی کند.

یکی از مهم ترین گونه های رز، گل محمدی است که بعضی از رقم های آن برای تولید اسانس اهمیت دارند و بعضی دیگر به عنوان رزهای باغی کشت می شوند. به منظور بررسی اثر هورمون ایندول بوتریک اسید (IBA)، بستر کشت و قطر قلمه بر کیفیت ریشه زایی گل محمدی آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با 30 تیمار و 3 تکرار طراحی و اجرا شد. تیمارها شامل بستر کشت در سه سطح (30% کوکوپیت+ 70% پرلیت، 50% کوکوپیت+ 50% پرلیت، 50% ماسه+ 50% پرلیت)، ایندول بوتریک اسید در پنج سطح (صفر، 1000، 2000، 3000 و 4000 میلی گرم بر لیتر) و قطر قلمه در دو سطح ( 13-5 و 20-13 میلی متر) بودند. نتایج نشان داد درصد زنده مانی قلمه گل محمدی با افزایش غلظت IBAتا 3000 میلی گرم بر لیتر به طور معنی داری افزایش یافت. بیشترین تعداد برگ در تیمار 2000 و 3000 میلی گرم در لیتر IBA و قلمه های قطورتر مشاهده شد. اثر متقابل غلظت هورمون IBA و قطر قلمه در اکثر پارامترها، به جز تعداد ریشه، معنی دار شد. بیشترین حجم و طول ریشه، تعداد ریشه، تعداد برگ، درصد زنده مانی و بلندترین طول ریشه در بستر کشت 30: 70 کوکوپیت و پرلیت مشاهده شد. براساس نتایج می توان کاربرد غلظت 2000 میلی گرم در لیتر هورمون IBA، قلمه های قطور (20-13 میلی متر) و بستر کشت 30: 70 کوکوپیت و پرلیت را برای بیشترین درصد زنده مانی و تراکم ریشه توصیه کرد.

گیاهان بومی از جمله سماق می توانند در رویشگاههای اصلی و یا شرایط اقلیمی مشابه، برای ایجاد فضای سبز پایدار و احیا جنگلها و مراتع مورد استفاده قرار گیرند. با توجه به اهمیت تکثیر غیرجنسی در این گیاه، اثر برخی عوامل شامل قطر قلمه و نوع بستر کاشت در آزمایشی بصورت طرح فاکتوریل در قالب بلوکهای کامل تصادفی مورد مطالعه قرار گرفت، تیمارها شامل قطر قلمه (قطر ریز و قطر درشت) و بستر کاشت (ماسه، ماسه + پیت ماوس و خاک معمولی) می باشد در نهالستان طرق مشهد بررسی شد. نتایج نشان داد که قطر اثر معنی داری بر میزان جوانه زنی قلمه ها ندارد، اما اثر آن بر زنده مانی قلمه ها معنی دار است. مطالعه روی بستر خاک نشان داد که اثر بستر خاک روی درصد جوانه زنی قلمه ها معنی دار بوده، اما در زنده مانی نهالها تاثیر معنی داری ندارد. مقایسه بین تیمارهای مختلف نیز بیانگر اختلاف معنی دار بین آنها در درصد جوانه زنی و زنده مانی است. همچنین بین درصد جوانه زنی و درصد زنده مانی نیز یک همبستگی منفی وجود دارد. در این مطالعه، مناسب ترین بستر، ماسه و قطر درشت نیز نتایج بهتری در بر داشت.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.